|
| U bevindt zich in: Over de gemeente > Heldense historie |
|
Geschiedenis van Helden 
|
|
|
| Op deze pagina: |
|
| |
|
|
|
 Het ontstaan van de gemeente
Het is niet precies bekend hoe oud de gemeente is en wat de betekenis van haar naam is. De oudst bekende schriftelijke bronnen dateren van 1144 en 1230, maar het grondgebied van Helden is al veel eerder bewoond geweest, getuige de prehistorische vondsten (ook uit de brons- en ijzertijd). Bovendien duiden de namen Panningen en Beringe op de Frankische tijd (omstreeks 900). In een oorkonde van 1230 wordt door Willem, heer van Horne, het patronaatsrecht van de kerk van Helden geschonken aan de abdij van Averbode. Deze abdij verkreeg hierbij onder andere het recht om de pastoor van Helden te benoemen. Ook verkreeg de abdij belangrijke inkomsten uit de bijbehorende tiendplichtige boerderijen en landerijen. Wat de naam Helden betreft wordt verwezen naar het woord 'held' -een oude benaming voor moeras en ven- en het woord 'dene', dat nederzetting betekent. Aldus zou de naam Helden verwijzen naar een nederzetting bij een ven of moeras. Nu was er in Helden geen gebrek aan moeras en andere woeste gronden. In 1909 was van de totale oppervlakte van 7000 ha. slechts 2283 ha. in cultuur gebracht.
Staatkundige geschiedenis
Staatkundig behoorde Helden tot 1279 bij het graafschap Kessel, dat zich uitstrekte tot Venray. In genoemd jaar verkocht Hendrik IV van Kessel zijn graafschap aan Reinoud I van Gelder en sindsdien maakte Helden deel uit van het Overkwartier van Gelder met Roermond als hoofdplaats. Het Gelders Overkwartier behoorde sinds het verdrag van Venlo in 1543 aan de Spaanse Habsburgers als hertogen van Gelre. Tot 1674 vormden Helden en Kessel een bestuurlijke eenheid, een heerlijkheid met één schepenbank. De zittingen van de schepenbank vonden plaats in Kessel, maar vanaf 1618 werden er in Helden ook al 'gerichtsdagen' gehouden. De oudst bekende schepenzegel van Helden dateert van 1623. In 1620 vond een belangrijke codificatie van het recht plaats. Toen werden de zogenaamde Geldersche Land- en Stadrechten in een wetboek vastgelegd. Dit wetboek vormde tot de Franse Tijd (± 1800) de basis voor het rechtsprekende college van de Heldense Schepenbank. Het jaar 1674 is een belangrijk jaar voor Helden. De Spaanse koning -in geldnood geraakt door de vele oorlogen die hij moest voeren- verkoopt een aantal van zijn 'heerlijkheden' waaronder Helden. Helden wordt nu een zelfstandige heerlijkheid en de koper is Jan Renier Bouwens van der Boye, Raedt ende Landrentmeester generaal van Gelre.  Om zijn status als Heer van Helden nog wat te verhogen kocht Jan Renier Bouwens van der Boye het jaar daarop ook nog het adellijk huis 'Ten Hove' (gelegen in Panningen-Everlo). Toen de Spaanse koning Karel II kinderloos in 1700 overleed, ontstond er oorlog over zijn nagelaten bezittingen. Uiteindelijk werd het Spaanse Overkwartier van Gelre in 1714 verdeeld tussen Oostenrijk, de Staten Generaal der Verenigde Provinciën (Holland) en Pruisen. Helden kwam te behoren tot Pruisen. De 80 jaar dat Helden tot Pruisen behoorde wordt gekenmerkt door een steeds grotere invloed van het centraal gezag. Zo werd onder meer de gemeente in kaart gebracht om zo ook de koninklijke tiendrechten vast te stellen. Pruisen voerde een actieve economische- en bevolkingspolitiek. Het ontginnen van de vele woeste gronden werd bevorderd evenals de handel en nijverheid. Ook volksgezondheid en onderwijs, verbetering van wegen en brandveiligheid waren onderdeel van het beleid. Bij dit alles stond toch het belang van de koning voorop. Immers meer welvaart in het land betekende meer belastingopbrengst, dus meer geld voor een groter leger en weer meer expansiemogelijkheden voor de Pruisen. Dit hebben Heldenaren geweten. Vooral tijdens de zogenaamde Silezische oorlogen in de jaren 1740-1763 heeft Helden veel geleden en moesten er enorme oorlogsschattingen betaald worden. Op administratief gebied werden veel meer eisen aan de gemeente gesteld. Er kwamen talloze nieuwe verordeningen en van alles en nog wat moesten statistieken worden gemaakt. De gemeente werd herhaalde malen beboet voor nalatigheid. De schepenen klaagden er over dat zij zoveel werk hadden met de gemeentezaken, bovendien slecht betaald werden en nauwelijks tijd hadden voor hun eigen werk. In de jaren 1783-1788 werd in Helden ook een nieuw raadhuis gebouwd. Na de Franse Revolutie volgde in 1794 de verovering door de Fransen van deze streken. Hun komst bracht behalve veel leed en ongemak ook veel blijvende veranderingen. De inwoners van Helden -voorheen nog onderworpen aan een feodale wetgeving en de privileges van hun heer- werden thans gelijkgerechtigde burgers in een groot staatsbestel, onder uniforme wetgeving. Ook de betekenis van de invoering van onder andere het decimale stelsel van maten en gewichten, de burgerlijke stand en het kadaster mag niet onderschat worden. Veel aandacht had de aanleg van wegen (Napoleonsbaan). De Noordervaart in Beringe is een van de resten die ons herinneren aan de poging van de Fransen om een verbinding te water tussen Schelde-Maas en Rijn tot stand te brengen. Na de nederlaag van Napoleon in 1814 ging Helden over naar het Koninkrijk der Nederlanden. In 1830 bij de Belgische Opstand kwam Helden zoals het overgrote deel van Limburg onder Belgisch bewind. In de Belgische tijd waren er in de gemeente nogal wat ongeregeldheden die samenhingen met de afscheiding en het zelfstandig worden van de parochie Panningen (of Kapel) waartegen de moederkerk van Helden-Dorp hevig gekant was. In gevolge het tractaat van Londen in 1839 werd de tegenwoordige provincie Limburg en waaronder dus ook Helden tegen hun zin weer bij Nederland gevoegd. Zo waren de Heldenaren in nog geen 50 jaar vijf maal van nationaliteit veranderd. Van Pruis tot Fransman, dan Nederlander, vervolgens Belg en tenslotte weer Nederlander. Veel nationaliteitsbesef hadden de Heldenaren dan ook niet en tijdens de afscheidingsbewegingen in Limburg in de jaren 1844-1848 had men zich net zo lief weer bij België of de Duitse Bond gevoegd.
 Een eeuw van rust 1840-1940
Een eeuw van betrekkelijke rust volgde. Helden was van oudsher een landbouwgemeente. Het was een hard bestaan op de arme peelgronden. Voor en na werd heide en moeras ontgonnen. Op het einde van de l9e eeuw begonnen de ontgravingen van turf die leidden tot een flinke uitbreiding van het cultuurareaal. De Eerste Wereldoorlog ging voor de Heldenaren betrekkelijk rustig voorbij. Moeilijk waren daarentegen de zogenaamde crisisjaren 1930-1940. Er heerste toen veel armoe. De bevolking was in die 100 jaar gestegen van 2710 tot 7478 inwoners.
Helden in de oorlog 1940-1945
Veel leed bracht deze oorlog ook in Helden. Bijna 100 inwoners verloren hun leven. Tientallen gebouwen werden verwoest of beschadigd. Helden was in de oorlog een haard van verzet tegen de Duitsers. Ontstaan uit de jeugdorganisatie groeide het verzet uit tot een hechte organisatie. Op een gegeven moment bestond ongeveer 10% van de inwoners (of zo’n ± 700 à 800 mensen) uit onderduikers waaronder veel joden. De verzetsorganisatie stond voor grote problemen. Waar voedsel, geld en valse papieren voor al deze mensen vandaan gehaald? Ook liep er via Helden een belangrijke pilotenlijn. Geallieerde piloten werden geholpen terug te keren naar Engeland. Groot was de hulp van de Heldense bevolking. Deze activiteiten konden op den duur voor de Duitsers niet verborgen blijven. Razzia’s volgden. Burgers werden gedeporteerd of zelfs ter plaatse doodgeschoten. Op 8 oktober 1944 werden 800 mannen gearresteerd, naar Duitsland afgevoerd en daar te werk gesteld. Van hen keerden er 36 niet terug.
Op 4 mei 2005 vond de jaarlijkse herdenking van de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog plaats.
De herdenking had een bijzondere lading, omdat Nederland en Helden 60 jaar geleden zijn bevrijd van het Nazi-regime. In Helden werden 95 inwoners het slachtoffer en vielen binnen het grondgebied 59 geallieerde militairen en piloten. U kunt hier de lijst met namen van de slachtoffers downloaden.
 
 
De bevrijding van Helden 16-21 november 1944
Herfst 1944: Voor veel ouderen een tijd om nooit te vergeten. De gedachten gaan dan terug naar het oorlogsgeweld, dat toen in deze streek losbarstte. Het oorlogsfront naderde. Een regen van granaten trok een vernielend spoor door de dorpen. Tientallen medeburgers werden gewond of gedood. Er volgden deportaties en evacuaties. Men huisde in schuilkelders. Alle communicatiemiddelen waren uitgevallen. Geen bus of trein, geen post, telefoon, radio of krant. Gevoelens van angst, onzekerheid en verwarring gaan het dagelijkse leven beheersen. En steeds maar de vraag wanneer zullen wij bevrijd worden? Eindelijk op 14 november 1944 start bij Nederweert het 12e Britse Legerkorps de operatie 'Notekraker' die de bevrijding zal brengen. Tegen de avond van de l6e november wordt het Afwateringskanaal en Noordervaart bij Beringe door de Britten bereikt. De Duitse frontsector in Helden wordt nog door fanatieke Duitse Fallschirmtroepen onder commando van majoor Matthaeas verdedigd. Het zwaartepunt van de Duitse verdediging ligt aan de Noordervaart aan het kanalenkruispunt, 3 km ten zuiden van Beringe. Beringe, waarvan de inwoners geëvacueerd zijn, komt onder zwaar granaatvuur te liggen. Britse tanks worden in Beringe buiten gevecht gesteld. Op 18 november bereiken de Britten Panningen en Helden. Op 20 november trekken de laatste Duitsers vanuit Koningslust zich richting Sevenum terug. In die vijf dagen zijn naar schatting een honderdtal Britse- en Duitse soldaten in Helden gesneuveld. Helden was weliswaar bevrijd maar het gevaar was nog lang niet geweken. Het Britse front was bij de Maas blijven steken en de Duitse artillerie stond aan de overkant en kon zo Helden nog onder vuur leggen. Dit zou tot 1 maart 1945 duren. Het was een trieste winter in het bevrijde Helden.
Helden 1945-2001
Ondanks de oorlogsverwoestingen bleven de Heldenaren niet bij de pakken neerzitten. De verwoeste boerderijen en kerken werden herbouwd. Al spoedig bleek dat uitbreiding van het landbouwareaal niet meer mogelijk was. Er volgde een intensivering van de land- en tuinbouw. Specialisatie en schaalvergroting van de agrarische bedrijven werden het kenmerk. De productiecapaciteit nam enorm toe. Zo ontwikkelde het kleine gemengde agrarische bedrijf van de peelboer zich in enkele tientallen jaren tot een onderdeel van een dynamisch agri-businesscomplex. Niettemin kon de land- en tuinbouw niet voldoende werk verschaffen voor de sterk groeiende bevolking. Vanaf 1960 wordt door de gemeente een actief industriebeleid gevoerd. Het begon in 1961 met een vestiging van Philips op het nieuwe industrieterrein in Panningen. Tenslotte waren daar 40 bedrijven gevestigd en volgde een nieuwe industrielocatie in Beringe. Verdere ontwikkelingen op sociaal- en cultureel terrein volgden. De hele infrastructuur van Helden veranderde ingrijpend. De kernen Panningen en Helden groeiden in het uitbreidingsplan de Riet uit tot een dubbelkern. Er werd een nieuw gemeentehuis, sporthallen en scholen gebouwd. Helden rond 1940 een arme Peelgemeente met rond 7000 inwoners groeide in 50 jaar uit tot een dynamische gemeente van 19000 inwoners, die nu ook zeer in trek is als woongemeente.
|
| |
|
|
|
 Helden-Dorp
In Helden-Dorp is de gemeente ontstaan. Op het ´Gerris Greuske´ verwijst een bronzen beeld naar, deze ´moederschoot´. Het Mariaplein bij de R.K. kerk heet in de volksmond ´de Pool´. Vroeger lag hier een poel waar vee kon worden gedrenkt. Als baken is hier thans een pomp aanwezig. Omdat Helden-Dorp het oudst is, staan hier nog enkele fraaie monumentale huizen. Helden-Dorp ligt tegen een 800 ha. groot bosgebied aan. Er is op camping ´de Heldense Bossen´ in het bosgebied een subtropisch zwembad gerealiseerd. Helden vormt met Panningen de dubbelkern.
Panningen
Panningen vormt het centrum van Helden en is de grootste kern. Hier is een goed geoutilleerd winkelcentrum met een regionale functie aanwezig, een cluster van gezondheidsinstellingen en voortgezet onderwijs met een studiehuis. Aan de noordzijde bevindt zich een industrieterrein met circa 40 bedrijven dat nog eens flink is uitgebreid. Bovendien is aan de westelijke rand van het centrum het bedrijvenpark J.F. Kennedylaan gesitueerd. In Panningen ligt verder een modern en vernieuwd overdekt zwembad, een tennishal en een sporthal. De S.V. Panningen speelt in de hoogste amateurafdeling. Van oudsher stond in Panningen een kapel, vandaar dat in de volksmond Panningen ´Kepèl´ wordt genoemd. In 1643 is de kapel gebouwd. Door de toenemende pelgrimage werd de kapel snel uitgebreid. De oude kerk is afgebroken en vervangen door de huidige kerk. Op het Past. Huijbenplein is een kunstwerk te zien, dat de voormalige kapel symboliseert. 
Beringe
Beringe ligt aan het uiteinde van het door Napoleon aangelegde ´Grand Canal du Nord´, de huidige Noordervaart. Dit kanaal werd aangelegd als Rijn-Schelde verbinding, maar werd nooit voltooid. De weg (N275) langs de Noordervaart vormt een belangrijke verbinding met Weert en Venlo. Bovendien is het industrieterrein Beringe dat ook een 40-tal bedrijven herbergt door deze weg uitstekend ontsloten. Beringe heeft een jumelage met de Beringenaren in Zwitserland, Duitsland, België, Luxemburg. De Stichting heet 5x Beringen internationaal. De handbalvereniging Bevo-Heldia speelt in de eredivisie.
Grashoek
Grashoek ligt temidden van velden en bossen. In 1912 werd hier de eerste school gesticht. Grashoek is letterlijk ontgonnen, omdat de grond toebehoorde aan het peelgebied met veel veen in de bodem. Rond Grashoek liggen uitgebreide land- en tuinbouwgronden. Er liggen veel kassen en veehouderijen. 
Koningslust
Koningslust dankt zijn naam aan Petrus de Koning die in 1795 hier grootschalig grond kocht. De zoon van Petrus de Koning bracht Koningslust tot grotere bloei dankzij de stichting van de Congregatie van Broeders van de derde Regel van de H. Franciscus. Huize Savelberg, een tehuis voor geestelijk gehandicapten, is een belangrijke werkgever in de zorgsector. Koningslust ligt temidden van landschappelijk schoon met veel velden, landbouwgronden en veebedrijven. Ook is de tuinbouw hier tot bloei gekomen.
Egchel Egchel is het kleinste kerkdorp en ligt aan de zuidkant van Helden en ligt tegen Panningen aan. In het geschiedenis boek van Achell tot Egchel van de auteur H. Thiesen is te lezen, dat er diverse oudheidkundige voorwerpen uit de vijfde en achtste eeuw in en rond Egchel zijn gevonden. Het gebied kan dus in de prehistorie een jachtgebied zijn geweest. Een van de oudste nog zichtbare sporen uit vroegere tijden is de landweer (verdedigingswal) met restanten op Keuperhei, Egchelheide en Heide. De naam Egchel heeft waarschijnlijk de volgende ontwikkeling doorgemaakt Achtel, Agell, Naichel, Achel, Aechell, Aggel, Eggel, Egchel. In de twintiger jaren werd een eerste poging gedaan om een zelfstandige parochie te worden. In 1948 had Egchel een eigen kerk. Aan de zuidzijde van Egchel ligt een groot gebied, dat in de zestiger jaren door ruilverkaveling zijn huidige vorm kreeg. Egchel staat eveneens bekend om zijn grote tuinbouwbedrijven.
|
| |
|
|
|
In 1867 werd aan Helden een gemeentewapen toegekend, destijds letterlijk omschreven als volgt: zijnde een schild van lazuur, beladen met een naar voren gekeerde St.Lambertus in bisschoppelijk gewaad van goud, houdende in de linkerhand een zwaard en een palmtak, in de rechterhand een bisschopsstaf, alles van goud, het geheel omgeven van het randschrift Gemeentebestuur van Helden (Limburg).
|
| |
|
 In 1969 werd een gemeentevlag ingesteld, bestaande uit zes grote en zes kleine banen, langs de broekzijde afwisselend in geel en blauw en in de vlucht van blauw en geel. De zes evenhoge banen duiden op de zes kerkdorpen en de zes gehuchten waaruit de gemeente Helden oorspronkelijk bestond. Door de afwisselende kleur van de banen ontstaat een scheidingslijn, die verticaal door de vlag loopt. Deze lijn stelt voor de taal- of dialectgrens welke door de gemeente loopt en aangeeft dat ten noorden van de lijn Weert-Venlo het Brabants-Gelders dialect en ten zuiden hiervan het echte Limburgs dialect gesproken wordt.
|
| |
|
Meer over de Heldense geschiedenis kunt u vinden in:
- streekmuseum-oudheidkamer 'de Moennik', Ruijsstraat 90 in Helden. Tel: (077)307 85 76
Geopend: zondag en woensdag: 14.00 - 17.00 uur. Groepen op afspraak, bel op woensdagmiddag en vraag naar Leny Smeets of Coos de Bruijn of stuur een e-mail naar bezoek@moennik.nl.
Openingstijden genealogie: iedere derde dinsdagavond in de maanden oktober t/m mei van 19.30 - 21.30 uur. Op deze avonden kunnen beginners in de genealogie (stamboomonderzoek) hulp krijgen. Voor meer informatie over genealogie: genealogie@moennik.nl. en - het boekwerk 'Bestuur en bevolking van Helden door de eeuwen heen, dat u tegen betaling van € 11,35 bij het gemeentehuis, afdeling Burgerzaken kunt kopen of
- u kunt in het bezit komen van het boekwerk door 'PR en voorlichting' te bellen, tel. (077) 306 66 02 en € 13,85 (inclusief verzendkosten) op rekeningnummer 14.19.20.009 ten name van Gemeente Helden over te maken onder vermelding van 'bestelling boek bestuur en bevolking Helden'.
|
|
| |
|
